Apabila hakim menjatuhkan hukuman, ini bukanlah keputusan sewenang-wenangnya. Di sebalik setiap keputusan terdapat pertimbangan yang kompleks terhadap prinsip perundangan, kepentingan masyarakat, dan keadaan individu. Tetapi apakah sebenarnya logik di sebalik cara kita menghukum di Belanda? Dan bagaimanakah pilihan ini dibenarkan dalam keputusan tersebut?

Dalam blog ini, kami mengkaji asas-asas undang-undang jenayah Belanda , matlamat yang kami capai dengan hukuman, dan cara hakim mewajarkan keputusan mereka. Kami mengkaji kerangka kerja perundangan, peranan budi bicara kehakiman, dan ketegangan yang boleh timbul antara objektif hukuman yang berbeza.

1. Asas Undang-undang Jenayah Belanda

Sistem keadilan jenayah Belanda bersandar pada beberapa prinsip yang teguh yang melindungi kedaulatan undang-undang dan mencegah kesewenang-wenangan. Prinsip-prinsip ini membentuk asas di mana keseluruhan sistem hukuman dibina.

1.1 Prinsip Kesahan: Tiada Hukuman Tanpa Undang-undang

Perkara 1 Kanun Jenayah Belanda menetapkan prinsip asas: nullum crimen, nulla poena sine praevia lege poenali – tiada perbuatan yang boleh dihukum melainkan undang-undang telah menentukannya terlebih dahulu. Prinsip perundangan ini melindungi warganegara daripada kesewenang-wenangan dan memastikan semua orang dapat mengetahui terlebih dahulu tingkah laku mana yang boleh dihukum.

Secara konkrit, ini bermaksud bahawa:

• Pengkriminalan mesti diwujudkan dalam undang-undang terlebih dahulu
• Undang-undang mesti menentukan dengan jelas tingkah laku yang boleh dihukum
• Kesan retroaktif undang-undang jenayah pada prinsipnya dilarang

1.2 Jenis-jenis Hukuman: Kit Alat Perundangan

Hakim jenayah Belanda mempunyai akses kepada pelbagai hukuman, yang dibahagikan kepada hukuman utama dan hukuman sampingan (Perkara 9 Kanun Jenayah Belanda).

Hukuman utama:

• Penjara: perampasan kebebasan untuk tempoh yang tetap atau tidak ditentukan
• Tahanan: bentuk hukuman penjara yang lebih ringan (kini hampir lapuk)
• Perintah khidmat masyarakat: kerja tanpa gaji untuk faedah awam atau perintah latihan
• Denda: pembayaran sejumlah wang kepada Negeri

Hukuman sampingan mungkin termasuk:

• Hilang kelayakan daripada hak-hak tertentu (seperti hak mengundi atau hak untuk mengamalkan profesion tertentu)
• Perampasan objek
• Perampasan hasil yang diperoleh secara haram

2. Matlamat Hukuman: Mengapa Kita Menghukum?

Mengenakan hukuman bukanlah matlamat itu sendiri. Badan perundangan dan undang-undang kes mengiktiraf pelbagai matlamat yang boleh dicapai melalui hukuman. Matlamat-matlamat ini – kadangkala bekerjasama, kadangkala bertegangan antara satu sama lain – membentuk teras pertimbangan hukuman.

2.1 Pembalasan: Memulihkan Ketenteraman Undang-undang

Pembalasan (juga dipanggil keadilan pembalasan) adalah berdasarkan prinsip bahawa mereka yang melakukan kesalahan mesti menanggung akibatnya. Dengan mengenakan hukuman, aturan undang-undang yang dilanggar dipulihkan secara simbolik. Hukuman mestilah berkadaran secara munasabah dengan keseriusan kesalahan: semakin serius jenayah, semakin berat hukumannya.

Unsur pembalasan ini memainkan peranan yang sangat penting dalam jenayah berat di mana kemarahan orang ramai sangat tinggi. Ia juga memberikan jawapan kepada rasa keadilan mangsa dan masyarakat: ketidakadilan diiktiraf dan akibatnya disertakan.

2.2 Pencegahan Umum: Persatuan Pencegahan

Pencegahan umum memberi tumpuan kepada kesan pencegahan hukuman. Dengan mengenakan dan melaksanakan hukuman, bakal pesalah ditunjukkan bahawa tingkah laku jenayah tidak membawa padah. Matlamatnya adalah untuk menghalang orang lain daripada melakukan kesalahan yang serupa melalui ancaman hukuman.

Unsur ini menjadi tumpuan terutamanya dalam jenayah yang kerap berlaku atau mempunyai impak sosial yang besar, seperti pecah rumah, jenayah ganas di kawasan hiburan malam, atau memandu dalam keadaan mabuk. Hakim boleh merujuk secara eksplisit kepada keperluan untuk 'isyarat' kepada masyarakat.

2.3 Pencegahan Khusus: Mencegah Keganasan Berulang oleh Pesalah

Pencegahan khusus memberi tumpuan kepada pesalah individu dan bertujuan untuk mencegah orang ini daripada melakukan kesalahan jenayah lagi (residivisme). Ini boleh dicapai dalam pelbagai cara:

• Ketidakupayaan: melalui pemenjaraan, pesalah dihalang (sementara) daripada melakukan kesalahan baharu
• Pencegahan: menghalang pesalah secara peribadi daripada melakukan jenayah pada masa hadapan
• Pengubahsuaian tingkah laku: melalui terapi, rawatan atau bimbingan

Bagi pesalah berulang atau pesalah yang mempunyai masalah ketagihan, elemen ini selalunya memainkan peranan penting. Contohnya, hakim boleh mengenakan hukuman penjara yang digantung sebahagiannya dengan layanan sebagai syarat khas.

2.4 Pemulihan: Integrasi Semula ke dalam Masyarakat

Pemulihan melangkah lebih jauh daripada sekadar mencegah residivisme. Matlamatnya adalah untuk membolehkan orang yang disabitkan kesalahan kembali sepenuhnya kepada masyarakat. Ini boleh bermaksud:

• Menghadiri pendidikan atau latihan semasa tahanan
• Bantuan dengan masalah hutang atau ketagihan
• Memperkukuhkan kemahiran sosial
• Penjagaan selepas penahanan untuk mencegah kambuh semula

Pemulihan amat relevan untuk pesalah yang lebih muda dan pesalah yang rawatannya kelihatan menjanjikan. Adalah diakui bahawa pemenjaraan (jangka masa panjang) sebenarnya boleh mengurangkan peluang pemulihan, yang boleh mewujudkan dilema dalam hukuman.

2.5 Ketegangan Antara Matlamat Hukuman

Dalam praktiknya, matlamat ini tidak selalunya serasi. Hukuman penjara yang panjang mungkin berkesan dari perspektif pembalasan dan pencegahan umum, tetapi memudaratkan pemulihan. Perintah khidmat masyarakat yang lebih pendek mungkin menggalakkan pemulihan, tetapi tidak mencukupi untuk menangani elemen pembalasan dalam jenayah serius.

Dalam setiap kes konkrit, hakim mesti mengimbangi matlamat yang kadangkala bercanggah ini. Dengan berbuat demikian, hakim melihat keseriusan kesalahan, identiti defendan, dan semua keadaan yang berkaitan. Bagaimana sebenarnya keseimbangan ini dicapai akan dibincangkan di bawah.

3. Amalan Penghukuman: Budi bicara Kehakiman dan Kewajipan untuk Memberi Alasan

Undang-undang Belanda memberikan hakim budi bicara yang besar dalam menentukan hukuman. 'Budi bicara menjatuhkan hukuman' ini merupakan pilihan yang disengajakan oleh badan perundangan: setiap kes adalah unik dan memerlukan penyesuaian. Pada masa yang sama, hakim tidak boleh menggunakan budi bicara ini secara sewenang-wenangnya, tetapi mesti mewajarkannya dalam keputusan.

3.1 Faktor dalam Penghukuman

Dalam menentukan hukuman, hakim mengambil kira pelbagai faktor:

Faktor objektif (berkaitan dengan kesalahan):

• Keseriusan kesalahan dan akibatnya terhadap mangsa
• Tahap kesalahan (niat, kecuaian, atau kecuaian)
• Peranan defendan (pengetua, rakan subahat, penghasut)
• Keadaan khas seperti force majeure, pertahanan diri atau tanggungjawab yang berkurangan

Faktor subjektif (berkaitan dengan diri defendan):

• Umur dan keadaan peribadi
• Sabitan terdahulu (residivisme) atau rekod jenayah yang bersih
• Penyesalan dan kesediaan untuk memperbaiki diri
• Tingkah laku semasa prosiding (pengakuan, kerjasama dengan siasatan)
• Masalah peribadi (ketagihan, gangguan mental, hutang)

Faktor prosedur:

• Pelanggaran keperluan masa yang munasabah
• Ketidakteraturan prosedur semasa siasatan
• Pelanggaran hak pertahanan

3.2 Prinsip Perkadaran

Prinsip utama dalam menjatuhkan hukuman ialah prinsip perkadaran: hukuman mestilah berkadaran secara munasabah dengan keseriusan kesalahan dan tahap kesalahan. Ini bermakna kesalahan kecil tidak boleh dihukum dengan hukuman yang berat, dan sebaliknya, jenayah serius tidak boleh dijatuhkan dengan hukuman yang ringan.

Prinsip perkadaran juga diiktiraf dalam kes undang-undang. Mahkamah Rayuan Arnhem-Leeuwarden menekankan dalam keputusan 2016 bahawa 'hukuman mestilah berkadaran secara munasabah dengan keseriusan kesalahan dan keadaan di mana ia dilakukan, serta diri defendan' (ECLI:NL:GHARL:2016:3906).

3.3 Garis Panduan dan Rujukan

Walaupun hakim mempunyai budi bicara dalam menjatuhkan hukuman, undang-undang kes tidak beroperasi dalam vakum. Terdapat pelbagai instrumen panduan:

• Garis panduan hukuman: garis panduan yang ditetapkan oleh Perkhidmatan Pendakwaan Awam mengenai hukuman standard bagi kesalahan tertentu. Ini tidak mengikat hakim tetapi memberikan arahan.
• Undang-undang kes: penghakiman terdahulu oleh mahkamah dan terutamanya oleh Mahkamah Agung membentuk kompas praktikal. Hakim melihat bagaimana kes yang serupa telah dinilai.
• Hukuman maksimum statutori: undang-undang menetapkan had hukuman maksimum yang boleh dikenakan untuk kesalahan tertentu.

Instrumen-instrumen ini memastikan tahap kebolehramalan dan konsistensi tertentu, sambil memberi ruang yang mencukupi kepada hakim untuk penyesuaian.

3.4 Kewajipan untuk Memberi Alasan: Ketelusan dalam Pembuatan Keputusan

Perkara 359 Kanun Prosedur Jenayah Belanda menghendaki hakim memberikan alasan bagi hukuman tersebut. Ini bermakna keputusan mesti menjelaskan mengapa hukuman tertentu dipilih. Penaakulan mesti menjelaskan faktor-faktor mana yang telah dipertimbangkan oleh hakim dan bagaimana faktor-faktor ini telah membawa kepada keputusan muktamad.

Mahkamah Agung telah berulang kali menekankan bahawa hakim hanya perlu memberikan pandangan 'sehingga tahap tertentu' tentang pertimbangan tersebut. Ini kerana penilaian tersebut selalunya rumit dan melibatkan banyak faktor yang sukar untuk dinamakan secara eksplisit. Walau bagaimanapun, penaakulan tersebut mestilah difahami dan boleh diterima (ECLI:NL:HR:2022:975, ECLI:NL:HR:2025:294, ECLI:NL:HR:2024:737).

Kewajipan yang dipertingkatkan untuk memberi alasan terpakai apabila hakim menyimpang daripada pendirian pembelaan atau Pendakwa Raya yang jelas dan munasabah. Contohnya, jika pendakwa raya menuntut hukuman penjara dua tahun dan pembelaan merayu untuk perintah khidmat masyarakat, dan hakim menjatuhkan hukuman penjara empat tahun, hakim mesti menjelaskan secara terperinci mengapa hukuman ini sesuai dan mengapa ia menyimpang daripada kedua-dua pendirian tersebut.

3.5 Contoh daripada Undang-undang Kes: Keputusan Konkrit

Mari kita lihat contoh daripada kes undang-undang untuk melihat bagaimana hakim menstrukturkan penaakulan dalam amalan. Dalam keputusan Mahkamah Rayuan Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2016:3906), seorang defendan telah disabitkan dengan jenayah kekerasan. Dalam penaakulan hukuman, mahkamah menulis:

"Dalam menentukan hukuman yang akan dikenakan, mahkamah telah mengambil kira keseriusan kesalahan, keadaan di mana ia dilakukan, dan individu defendan. Dengan berbuat demikian, mahkamah telah mempertimbangkan secara khusus matlamat hukuman: pembalasan, pencegahan umum dan khusus. Hukuman mestilah berkadaran secara munasabah dengan keseriusan kesalahan."

Petikan ini menunjukkan bagaimana mahkamah secara eksplisit merujuk kepada matlamat hukuman (pembalasan, pencegahan) dan prinsip perkadaran. Dengan menamakan elemen-elemen ini, mahkamah menjelaskan mengikut logik mana hukuman itu ditentukan.

4. Kritikan dan Bidang Ketegangan

Walaupun sistem hukuman Belanda dianggap seimbang mengikut piawaian antarabangsa, terdapat juga kritikan. Kritikan ini memberi tumpuan terutamanya kepada dua bidang: penaakulan dan konsistensi.

4.1 Penaakulan Terhad

Sesetengah keputusan mengandungi alasan yang agak ringkas untuk hukuman tersebut. Bagi mereka yang terlibat – terutamanya bagi mereka yang disabitkan kesalahan dan mangsa – maka masih tidak jelas mengapa hukuman ini dipilih. Mengapa tiga tahun penjara dan bukan dua atau empat tahun? Mengapa bukan perintah khidmat masyarakat?

Mahkamah Agung berhati-hati dalam memperketatkan kewajipan untuk memberi alasan. Ini berkaitan dengan menghormati budi bicara hakim perbicaraan: hakim yang mengendalikan kes dan mendengar defendan adalah yang paling sesuai untuk membuat penilaian. Mahkamah Agung hanya campur tangan jika alasannya benar-benar tidak dapat difahami atau bercanggah secara dalaman.

4.2 Perbezaan Antara Hakim dan Mahkamah

Sebaliknya, budi bicara kehakiman ialah perbezaan boleh timbul antara hakim atau antara mahkamah. Kesalahan yang setanding boleh menyebabkan hukuman yang lebih berat di satu mahkamah berbanding mahkamah lain. Ini boleh menjejaskan rasa keadilan: mengapa seorang pesalah dihukum lebih berat daripada yang lain, sedangkan faktanya setanding?

Perbezaan sedemikian wujud dalam sistem yang membenarkan banyak ruang untuk penyesuaian. Garis panduan dan undang-undang kes membantu mencegah perbezaan yang berlebihan, tetapi tidak dapat menghapuskannya sepenuhnya. Persoalannya ialah sama ada keseragaman sepenuhnya adalah wajar, atau sama ada tahap variasi tertentu sesuai dengan kepelbagaian kes dan defendan.

4.3 Peranan Mangsa

Dalam beberapa dekad kebelakangan ini, kedudukan mangsa dalam prosiding jenayah telah diperkukuhkan. Mangsa mempunyai, antara lain, hak untuk bersuara (Perkara 51e Kanun Prosedur Jenayah Belanda) dan boleh menyertai sebagai pihak yang cedera untuk mendapatkan pampasan. Walau bagaimanapun, pengaruh mereka terhadap hukuman masih terhad.

Hak untuk bersuara bertujuan untuk membolehkan perspektif mangsa didengari, bukan untuk menentukan hukuman secara langsung. Hakim boleh mempertimbangkan kehendak mangsa tetapi tidak diwajibkan berbuat demikian. Bidang ketegangan ini – antara pengiktirafan penderitaan mangsa dan hukuman bebas oleh hakim – merupakan perkara perbincangan yang berterusan.

Persoalannya ialah bagaimana kita dapat berlaku adil terhadap emosi dan keperluan mangsa, tanpa ini membawa kepada hukuman yang tidak seimbang atau kepada situasi di mana kesalahan yang setanding dihukum secara berbeza bergantung pada sejauh mana mangsa bersuara.

5. Mengimbangi Pelbagai Matlamat Hukuman

Dalam praktiknya, pelbagai matlamat hukuman jarang berlaku secara berasingan. Seorang hakim yang menjatuhkan hukuman selalunya mesti cuba mencapai pelbagai matlamat secara serentak. Ini membawa kepada pertimbangan yang kompleks.

5.1 Pembalasan Lawan Pemulihan

Terdapat ketegangan klasik antara pembalasan dan pemulihan. Dari perspektif pembalasan, pesalah jenayah kekerasan yang serius harus menerima hukuman penjara yang lama. Dari perspektif pemulihan, hukuman yang lebih pendek dengan pengawasan intensif sebenarnya mungkin lebih berkesan dalam mencegah berulangnya jenayah.

Hakim mesti mencari keseimbangan di sini. Faktor-faktor yang memainkan peranan termasuk: umur defendan (golongan muda mendapat lebih banyak peluang untuk pemulihan), keseriusan kesalahan (dengan kesalahan yang sangat serius, hukuman lebih berat), dan kemungkinan pemulihan (adakah rawatan mungkin dan menjanjikan?).

5.2 Pencegahan Umum Berbanding Pencegahan Khusus

Pencegahan umum dan khusus juga boleh bercanggah. Bagi pesalah kali pertama yang menyebabkan kemalangan jalan raya di bawah pengaruh alkohol, hukuman yang agak ringan mungkin mencukupi dari perspektif pencegahan khusus (orang ini tidak mungkin melakukan kesalahan semula). Walau bagaimanapun, dari perspektif pencegahan umum, hukuman yang lebih berat mungkin wajar untuk menghantar isyarat kepada orang lain.

Dalam kes sedemikian, hakim perlu mempertimbangkan sejauh mana keperluan masyarakat untuk isyarat mempengaruhi keadaan individu defendan.

5.3 Penilaian Bersepadu dalam Amalan

Mahkamah Agung telah berulang kali mengesahkan bahawa dalam menjatuhkan hukuman, hakim membuat penilaian bersepadu terhadap kepentingan yang melibatkan semua matlamat hukuman. Hakim tidak perlu menjelaskan secara terperinci bagaimana setiap matlamat hukuman ditimbang dengan tepat, selagi keputusan muktamad dapat difahami (ECLI:NL:HR:2025:294, ECLI:NL:HR:2022:975).

Dalam praktiknya, ini bermakna hakim secara ringkas menunjukkan dalam keputusan matlamat hukuman yang dipertimbangkan, dan kemudian menjelaskan mengapa hukuman yang dikenakan adalah sesuai. Apabila menyimpang daripada kedudukan pembelaan atau Pendakwa Raya, penaakulan mestilah lebih meluas.

6. Kesimpulan: Sistem Keseimbangan dan Penyesuaian

Logik di sebalik sistem hukuman Belanda adalah keseimbangan yang teliti antara kerangka kerja perundangan, budi bicara kehakiman, dan kewajipan untuk memberi alasan. Hakim mempertimbangkan keseriusan kesalahan, peribadi defendan, dan kepentingan masyarakat, dengan matlamat pembalasan, pencegahan, dan pemulihan.

Prinsip perkadaran yang penting ialah: hukuman mesti sesuai dengan kesalahan dan pesalah. Pada masa yang sama, sistem ini mengiktiraf bahawa setiap kes adalah unik dan penyesuaian adalah perlu. Oleh itu, hakim mempunyai budi bicara yang besar, tetapi mesti mewajarkannya dengan penaakulan yang boleh difahami.

Sistem ini bukannya tanpa cacat cela. Terdapat kritikan terhadap penaakulan dan perbezaan yang kadangkala terhad antara hakim. Ketegangan antara matlamat hukuman yang berbeza juga kekal sebagai cabaran. Pada masa yang sama, sistem ini menawarkan fleksibiliti untuk menegakkan keadilan terhadap kepelbagaian tingkah laku manusia dan pelbagai kesalahan jenayah.

Akhirnya, undang-undang jenayah Belanda adalah berdasarkan kepercayaan: kepercayaan kepada hakim untuk membuat penilaian yang teliti, dan kepercayaan kepada sistem semak dan imbang melalui kemungkinan rayuan dan kasasi. Ia adalah sistem yang tidak mendakwa sempurna, tetapi berusaha untuk hukuman yang adil, berperikemanusiaan dan seimbang.

Sumber utama:

• Perkara 1, 9 Kanun Jenayah Belanda
• Perkara 359 Kanun Prosedur Jenayah Belanda
• ECLI:NL:HR:2022:975, ECLI:NL:HR:2025:294, ECLI:NL:HR:2024:737
• ECLI:NL:GHARL:2016:3906, ECLI:NL:GHARL:2019:1539

Soalan lazim tentang logik di sebalik hukuman dalam undang-undang jenayah Belanda